7- مالکیت معنوی : حمایت و اجرا

موافقت نامه WTO در مورد مفهوم تجارت در حقوق مالکیت معنوی ¹( TRIPS ) در خلال سالهای 94- 1986 مورد بحث و گفتگو قرار گرفت و برای اولین بار قوانین مالکیت معنوی در مذاکرات جند جانبه مطرح شد.

سرمنشا، پیدایش حقوق مالکیت معنوی

ایده و دانش بخش بسیار مهمی از تجارت را تشکیل می دهد. قسمت اعظم پزشکی نوین و محصولات با تکنولوژی بالا متکی به اختراع، نوآوری، تحقیقات، آزمایش و طراحی هستند. فیلمها، کتابها، موسیقی و نرم افزارهای کامپیوتر و خدمات اینترنتی در سطح وسیعی خرید و فروش می شوند و این به خاطر خلاقیت و دانشی است که صرف ساخت آنها شده است و نیز به این خاطر است که معمولاً از کاغذ، پلاستیک و یا فلز در ساخت آنها استفاده نشده است.(منظور خرید و فروش این محصولات به صورت اینترنتی است. م. )

بسیاری از محصولاتی که سابقاً به عنوان محصولات با تکنولوژی پایین فروخته می شد حال تحت تاثیر نوآوری و خلاقیت قرار گرفته و تغییر یافته اند مانند تولید البسه با مارک تجاری ( Branded Named) و یا تولید واریته های جدیدی از گیاهان.

مخترعین قوانینی دارند که به دیگران اجاره نمی دهد که از اختراع، طرحها و نوآوری آنها استفاده کنند. و به موجب همان قانون دیگران موظفند در قبال استفاده از دست آوردهای آنان، برای پرداخت هزینه، با آنان به توافق برسند. اینها به عنوان"حقوق مالکیت معنوی" شناخته می شوند و به اشکال گوناگونی وجود دارند برای مثال کتابها، فیلمها و نقاشی ها تحت نظر قانون کپی رایت هستند، اخبراعات می توانند ثبت شوند آرمها و مارکها میتوانند به عنوان علائم تجاری (Trademark) ثبت شوند و غیره. دولتها و مجالس کشورها با تصویب و اجرای این قوانین، باعث تشویق خلاقیت و نو آوری می شوند که در نهایت به طور کلی به سود جامعه خواهد شد.

میزان حمایت و اجرای این قوانین در سراسر جهان متفاوت است و هر چه قدر که اهمیت آن در تجارت افزایش می یابد این تفاوتها به عنوان منبعی برای تنش در روابط اقتصادی، بیشتر نمایانگر می شود. مشاهده شده که با تصویب قوانین جدید بین المللی حقوق مالکیت معنوی، نظم و پیش بینی پذیری افزایش یافته و مناقشات WTO نیز به صورت سیستماتیک درآمده اند.

نشست دور اروگوئه به این منظورها دست پیدا کرد . موافقت نامه TRIPS کوششی است برای کاهش اختلاف طرقی که در سراسر جهان برای حمایت از این قوانین اتخاذ می شوند و هم چنین برای تحت پوشش قرار دادن آنها با قوانین بین المللی مشترک. موافقت نامه سعی برآن دارد تا کمترین میزان حمایت از مالکیت معنوی در کشورهای عضو WTO برقرار شود. جهت تحقق این امر تعادلی بین منافع درازمدت و هزینه های کوتاه مدت جامعه برقرار می کند. سود درازمدت زمانی حاصل می شود که حمایت از مالکیت معنوی مشوق ابداع و نوآوری شود مخصوصاً زمانی که پریود زماتی حمایت به سر رسد و اختراع و نوآوری جنبه عمومی و بین المللی پیدا کند.

به دولتها اجازه داده میشود تا هزینه های کوتاه مدت خود را با استفاده از استثنائات موافقت نامه کاهش دهند مثلاً برای اینکه از عهده مشکلات مربوط به سلامتی و بهداشت جامعه برآیند. و البته زمانی که اختلافات بر سر قوانین مالکیت معنوی وجود داشته باشد سیستم حل و فصل مناقشات چاره ساز می شود.

موافقت نامه پنج بخش اساسی را پوشش می دهد :

• چگونه اصول اساسی سیستم تجارت و سایر موافقت نامه های مالکیت معنوی بایستی اعمال شوند

• جگونه بایستی از حقوق مالکیت معنوی حمایت مناسبی به عمل آورد

• چگونه کشورها بایستی به صورت مناسب قوانین خود را در محدوده خود اجرا کنند

• چگونه مناقشات مالکیت معنوی بین اعضا WTO حل و فصل شوند

•  بکار گیری موافقت نامه انتقالی ویژه در خلال پریودی زمانی، هنگامی که سیستم جدید مستقر می شود